Questions and Answers (Q&A)

1 Klopt het dat het (theorie)examen van machinist reizigers beperkt bevoegd (BB) gelijk is aan het examen van machinist volledig bevoegd (VB) ?

Het theorie-examen is gelijk, het praktijkexamen in module 3 verschilt: voor de reizigersmachinist BB en VB wordt geen onderscheid gemaakt in de vakbekwaamheidseisen met uitzondering van de rijvaardigheid op hettype materieel (A en B). Dit verschil is herkenbaar in het praktijkexamen. Onder categorie  A wordt ook begrepen reizigersmaterieel met een rijsnelheid tot max 40 km/h. Dit is te vinden in het examenprogrammamachinist.

2  Indien een kandidaat tot machinist BB is opgeleid, kan hij dan machinist VB worden zonder opnieuw examen te doen? Is het dan voldoende dat hij een nieuwe vergunning aanvraagt? 

De machinist BB die VB wil worden doet opnieuw praktijkexamen op ander materieel. De theorie-modules vergunning (1), basiskennis (2) en reizigers (deel van 3) zijn geldig. Er is maar één vergunning. Op het bevoegdheidsbewijs staat waarvoor hij/zij geschikt is: Europese categorieën A+B (=VB) of alleen B (=BB).  Daarnaast is in het register van ILT vastgelegd welke PO keuring de machinist heeft ondergaan: voor BB gelden minder strenge keuringseisen. De machinist moet dus ook opnieuw gekeurd worden. Na goedkeuring meldt hij dit zelf bij ILT met verzoek om zijn nieuwe keuringsuitslag in het register vast te leggen. ILT vraagt dan om de keuringsuitslag en wijzigt dan het register. De machinist moet daarna een uitdraai uit het actuele dossier opvragen bij ILT (waaruit blijkt dat hij PO voor VB is goedgekeurd) en die met de keuringsuitslag tonen bij VVRV. Daarna kan een nieuw praktijkexamen worden gepland en afgenomen. Slaagt de machinist hiervoor, dan geeft VVRV een nieuw certificaat machinist VB af. Daarna geeft de spoorwegonderneming een nieuw bevoegdheidsbewijs af.

3  Een kandidaat heeft dyslexie. Heeft VVRV speciale voorzieningen hiervoor? (te denken valt aan extra tijd, dan wel een voorleesexamen). Indien er een mogelijkheid is, aan welke eisen moet een kandidaat dan voldoen ?

Extra tijd is mogelijk, en de vragen kunnen ook worden voorgelezen. Betrokkene dient een dyslexie-verklaring hebben, afgegeven door erkende instituten die de diagnose dyslexie kunnen stellen. Aan de hand hiervan wordt een maatwerk examen gemaakt. Zowel aan de verklaring als aan een maatwerk examen zijn meerkosten verbonden. De meerkosten zijn afhankelijk van de soort en intensiteit van het maatwerk.

4  Hoe vaak mag een kandidaat herkansen?

Zie het examenreglement  een kandidaat mag een examen slechts één keer herkansen. Bij uitzondering kan het bestuur van VVRV een tweede keer toestaan, mits een goede onderbouwing is bijgevoegd, waarom het verantwoord en billijk is een tweede herexamen toe te staan. De onderbouwing zal in elk geval een bepaalde mate van overmacht en onverwachte situaties in zich moeten hebben. VVRV besluit binnen 4 weken na ontvangst van het verzoek. 

5  Zijn in het praktijkexamen van de machinist Goederen ook de praktijkvaardigheden van de rangeerder Goederen verwerkt? 

Ja. Indien een kandidaat het praktijkexamen machinist Goederen met goed gevolg heeft afgelegd, heeft de kandidaat daarmee ook laten zien over de praktijkvaardigheden van de rangeerder Goederen te beschikken. Andersom geldt dat niet. Inmiddels is dit automatisme vervallen.

6  Wat zijn de specificaties voor de praktijkexamenrit van de machinist?  Is een rit in Rotterdamse haven goed genoeg?

Van belang is of de praktijkexamenrit representatief is voor de toekomstige dagelijkse werkzaamheden bij het bedrijf waar de examenrit wordt afgenomen.In het examenprogramma van de machinist staat daarover: Het praktijkexamen wordt afgenomen op een baanvak waar de kandidaat al wegbekendheid heeft opgedaan en in een dienstuitvoering die qua complexiteit overeenkomt met zijn toekomstige taak. Deze rit wordt  in dit document  'examenrit' genoemd. Dus een machinist die werkt bij een vervoerder die uitsluitend Amersfoort – Ede rijdt, doet daar praktijkexamen en dat volstaat. Wat niet kan, is dat een machinist uitsluitend Amersfoort-Utrecht als examenrit rijdt, terwijl de vervoerder landelijk rijdt, of uitsluitend op de Waalhaven rangeert tijdens het praktijkexamen, terwijl de vervoerder door heel Nederland rijdt. Verder is dus van belang dat elke vervoerder die een machinist ‘overneemt’ van een andere vervoerder, zich goed realiseert wat die machinist voor rij-ervaring heeft en dus welke bijscholing –ondanks het bezit van een certificaat machinist VB- de betreffende machinist nog nodig heeft voor zijn nieuwe taak bij de nieuwe vervoerder.Overigens zijn de specificaties voor de examenrit dus verschillend per vervoerder en zijn die uitgewerkt in overleg met de vakdeskundigen van de vervoerders. Deze specificaties worden uiteindelijk in het College van Deskundigen (CvD) vastgesteld

7 Moet een bevoegde buitenlandse machinist die dus in België of Duitsland al rijdt, ook het praktijkexamen van module 3 in Nederland doen?

Ja. Op het bevoegdheidsbewijs komt te staan voor welk materieel en welke infrastructuur de machinist bevoegd is. Dat kan alleen Nederlands materieel en Nederlandse infrastructuur zijn, als er praktijkexamen voor is gedaan.De machinist moet de theoriemodule Algemeen (2) en de theorie/praktijk modules Reiziger of Goederen (3) doen, die zijn een onderdeel van de taak van de machinist. Alleen de vergunning is in de hele EU geldig, dat is module 1. Niet de modules 2 en 3.

8  Gaat VVRV ook na 3 jaar een hercertificering invoeren?

Nee. VVRV neemt alleen initiële examens af. Het op peil houden van de vakbekwaamheid is voor de veiligheidsfuncties geregeld via herinstructie en die is belegd via het Veiligheids Management Systeem van de vervoerders.Alleen de (praktijk)examinatoren komen jaarlijks terug voor een herinstructie bij VVRV.

9  Onduidelijkheid over de inzet van een praktijkexaminator machinist van bedrijf A voor een praktijkexamen in bedrijf B, mogelijk nog in opdracht van bedrijf C.

Om die reden heeft VVRV in de uitvoeringsregels opgenomen dat altijd overleg vooraf plaats zal hebben in situaties met meerdere partijen, zodat we alles helder kunnen maken in een gesprek.

10 Praktijkexaminator: onduidelijkheid over wat een spoorvervoerder/spoorwegonderneming is en of bijvoorbeeld personeelstellers daaronder kunnen vallen.

Ook personeelstellers en opleidingsbedrijven kunnen een praktijkexaminator inzetten, mits er een relatie is met een spoorwegonderneming waar het praktijkexamen wordt afgenomen. Zowel een spoorvervoerder, personeelsteller als opleidingsbedrijf kan de initiërende partij zijn en een overeenkomst met VVRV sluiten en dan –in termen van de overeenkomst-  dus ‘SVV’ zijn. 

11 Omslachtige werkwijze bij praktijkexamens machinist

Vanwege de gewijzigde setting waarin de praktijkexaminator machinist namens VVRV opereert is het niet mogelijk om deze ook de ritverantwoordelijke machinist te laten zijn en dan de aansprakelijkheid voor de operationele risico’s van de examenrit bij de spoorwegonderneming te houden. Dat maakt dat we een overeenkomst en aanverwante zaken moeten sluiten. Aangezien het hier om aansprakelijkheid gaat ontkomt VVRV niet aan juridische documenten. We proberen het zo eenvoudig mogelijk te houden maar dat gaat niet helemaal lukken. Welke mogelijkheden zijn er nog niet benut om simpeler te maken?.

12  De praktijkexaminator van een ander bedrijf zou niet onafhankelijk zijn, omdat kleinere bedrijven elkaar kruislings gaan helpen

Het gaat hier om de integriteit van de praktijkexaminator en daar geven we continu veel aandacht aan. Bovendien zal een examinator van een ander bedrijf altijd onafhankelijker zijn dan een van het eigen bedrij

13  De praktijkexaminator moet ook zijn eigen mensen (waar hij leiding aan geeft) kunnen examineren, hij kan de rollen best scheiden

Gepasseerd station, de regelgeving (EU richtlijn) laat dit niet meer toe.Bovendien is in het verleden gebleken dat de bedrijfsbelangen soms toch onacceptabel zwaar kunnen drukken op de uitslag van een examen. We willen de praktijkexaminator niet aan dat soort druk blootstellen

14  ILenT zou zich niet bemoeien met VVRV 

VVRV staat onder toezicht van ILenT. De opzet van de praktijkexamens inclusief de 3e man in de cabine is uitgebreid doorgesproken met zowel DG B als ILenT. Het ministerie is actief betrokken.

15 VVRV wil niet zelf de bedrijven en praktijkexaminatoren machinist informeren als er nieuwe versies van documenten zijn

Dat betreft artikel 4.1 van de overeenkomst:  natuurlijk gaan we bedrijven en praktijkexaminatoren wel informeren zodra er updates zijn en deze op de website komen. Waar het in dit artikel om  gaat, is dat we het juridisch niet verplicht zijn en het ook nooit kan worden gebruikt als argument om te zeggen ‘dat wisten wij niet, omdat VVRV het ons niet heeft verteld’. Ons inziens is het ook niet onredelijk om van een betrokken bedrijf te vragen zichzelf geïnformeerd te houden.

16  Het is vreemd dat de spoorwegonderneming ervoor moet instaan dat de praktijkexaminator machinist alle instructies opvolgt (artikel 4.4); moet VVRV dat niet doen?

Wij zien dat als een verantwoordelijkheid voor beide partijen die betrokken zijn bij praktijkexamens: zowel de spoorwegonderneming heeft invloed op de praktijkexaminator, als VVRV. Door het organiseren van steekproefsgewijs toezicht en herinstructiebijeenkomsten zal VVRV borgen dat de praktijkexaminator de juiste werkwijze hanteert. De spoorwegonderneming heeft de betreffende persoon in dienst en dus ook invloed op hem/haar.

17  Er is geen derde zitplaats in veel cabines

Hier zijn wel oplossingen te verzinnen in de vorm van een klapstoeltje of krukje. Verder kan wisselen van plaats helpen of de keuze van materieel voor de examenrit, waarin wel een ruime cabine is met meerdere zitplaatsen.

18  Onduidelijkheid over wie ingrijpt tijdens het praktijkexamen machinist en of een kandidaat geslaagd of gezakt is na of bij een ingreep

Over de rollen in de cabine kan na lezing van het Protocol geen misverstand meer zijn. In principe betekent een ingreep door de ritverantwoordelijke machinist dat een situatie was ontstaan waarin de spoorwegveiligheid in het gedrang was gekomen en de kandidaat onvoldoende handelde waardoor de ritverantwoordelijke machinist moest ingrijpen. Dat betekent dat er een behoorlijke kans is dat de kandidaat daar op zakt. Het is aan de praktijkexaminator om de situatie te beoordelen en zijn oordeel te geven.

19  Door de extra machinist wordt het examen duurder

Dit hangt af van de specifieke situatie bij de vervoerder. Tegelijk is het in de praktijk bij veel vervoerders vaak zo, dat als een halve dienst voor een examen wordt gebruikt (zoals aanvankelijk voorzien was), de machinist die dienst had in feite een halve dag reserve was om na het examen zijn oorspronkelijke dienst op te pakken. Nu is deze machinist inzetbaar als ritverantwoordelijke. Per saldo verandert er door de andere aanpak vaak dus niets in de kosten.

20  Hoe kan het dat CBR examens wel kan afnemen met alleen een examinator?

De juridische setting van een CBR examen is onderzocht en blijkt fundamenteel anders dan een VVRV examen. Bij een autorij-examen is de aansprakelijkheid gedekt door de cascoverzekering en WA verzekering van het voertuig, waardoor CBR makkelijker aansprakelijkheid kan uitsluiten.

21  Moet niet VVRV verklaren dat een praktijkexaminator voldoet aan alle eisen, in plaats van de spoorwegonderneming?

VVRV kan niet verklaren of een praktijkexaminator bevoegd is, of hij PO/MO is gekeurd en herinstructie heeft gehad, omdat deze gegevens onderdeel zijn van het personeelsdossier dat de werkgever bijhoudt

22  Hoe is toestemming tot het zich bevinden in de bediende cabine geregeld?

In artikel 5.1 F is geregeld dat de spoorwegonderneming verklaart dat de praktijkexaminator toegang heeft tot de bediende cabine voor het afnemen van praktijkexamens. Met ILenT is dit besproken en voldoende geacht.

23  Wat staat in het register van praktijkexaminatoren?

Basisgegevens: NAW, bevoegdheid, verklaring spoorwegonderneming, voor welke functies de examinator bevoegd is etc. Een uitdraai met gegevens is via VVRV voor de eigen examinatoren door de examinatoren en bedrijven op te vragen.

24 Als twee spoorwegondernemingen onderling afspraken maken over inzet van elkaars examinatoren, en één partij komt de afspraken niet na, kunnen de kosten dan bij VVRV worden verhaald?

Nee, onderlinge afspraken onderling opvolgen. VVRV brengt geen extra kosten in rekening voor een examinator die bij een ander bedrijf examineert.

25  De overeenkomst die VVRV voorlegt is eenzijdig voor wat betreft de rechten en plichten

Dit soort overeenkomsten heeft nu eenmaal altijd een zekere eenzijdigheid in zich. Natuurlijk is het niet de intentie om op een onredelijke manier met samenwerkingspartners om te gaan, tegelijk moet VVRV een aantal zaken op professionele en vrij strakke wijze regelen. Dit heeft onder meer te maken meteen aantal duidelijke richtlijnen die het ministerie van I&M aan VVRV als haar exameninstelling heeft meegegeven. Zo wil het ministerie geen enkel risico lopen en geen aansprakelijkheid dragen voor operationele risico’s. Om die reden moet VVRV die uitsluiten. VVRV betreurt dat dit niet erg sympathiek over komt, tegelijk  valt er niet veel aan te veranderen.

26  Kunnen de spoorwegondernemingen niet gewoon verklaren dat zij VVRV niet aansprakelijk zullen stellen, dan kunnen we gewoon de praktijkexaminator als ritverantwoordelijke machinist in zetten?

Dat kunnen ze wel verklaren, maar gaat niet helpen. In geval van calamiteiten en schades zullen verzekeraars en (hun) juristen altijd VVRV trachten aansprakelijk te stellen en die aansprakelijkheid is in dat geval nauwelijks af te wenden.

 27 Wordt een deel van de opleidingen en examens machinist ERTMS tussen België en Nederland wederzijds erkend?

Vanaf 1 januari 2017 worden de basisregels voor de opleidingen en examineringen aangaande het Europese beveiligingssysteem ERTMS voor machinisten wederzijds erkend in België en Nederland.

Op dit ogenblik zijn de regels voor ERTMS in verschillende landen afwijkend zodat de toepassing ervan ook verschillend is. Daardoor moesten machinisten die zowel in België als Nederland onder ERTMS rijden in beide landen een volledige opleiding volgen en een bijhorend examen afleggen.

Een werkgroep van diverse spoorwegondernemingen, en opleidings- en exameninstituten uit België en Nederland heeft overeenstemming bereikt om elkaars regels en examens wederzijds te erkennen. Deze overeenstemming houdt in dat machinisten die in eigen land reeds werden geëxamineerd voor het ERTMS-systeem enkel nog een beperkte opleiding aangaande de verschilpunten tussen ERTMS in beide landen moeten volgen en een bijhorend beperkt examen afleggen. 

Dat betekent concreet dat machinisten die in België zijn opgeleid voor ERTMS (ETCS HSL L4/L3 of ETCS met laterale signalisatie), vrijstelling kunnen krijgen voor het VVRV examen ERTMS Basis, mits zij de examen module ‘ERTMS algemeen theorie, aanvulling voor in België bevoegde treinbestuurders’ met voldoende resultaat behalen.
Deze module is veel beperkter en goedkoper (slechts € 100 ipv € 600) dan het normale examen ERTMS Basis. Machinisten die van deze mogelijkheden gebruik willen maken, kunnen zich melden bij VVRV in Den Haag. Deze regeling is inmiddels opgeschort.

Machinisten die in Nederland zijn opgeleid voor ERTMS, kunnen in België vrijstelling krijgen voor het cursusdeel dat ERTMS beschrijft en het examen. In plaats daarvan komt een cursusdeel met de verschilpunten tussen het Belgische en Nederlandse ERTMS systeem en ook een aangepast beperkt en kort examen. Dit examen ‘ERTMS algemeen theorie,  aanvulling voor in Nederland bevoegde machinisten’ kost eveneens € 100,- en de opleiding ervoor is goedkoper dan voor de volledige ERTMS. Machinisten die van deze mogelijkheden gebruik willen maken kunnen zich melden bij de Belgische erkende opleidingsinstellingen, zoals bijvoorbeeld TDTC in Brussel.

Deze benadering is geheel in lijn met de Europese geest van interoperabiliteit op het spoorwegnet tussen EU-lidstaten.

28 Zijn de certificaten veiligheidscommunicatie van VVRV en railAlert uitisselbaar?

Deze certificaten zijn niet uitwisselbaar; hiervoor is een aantal redenen:

1.  Examens voor de wettelijke veiligheidsfuncties in het spoorvervoer neemt VVRV af. VVRV is hiervoor als enige gemandateerd door de minister van Infrastructuur en Milieu. Het gaat hier ommachinist, rangeerder, wagencontroleur en treindienstleider. Dit gebeurt namens de Minister van Infrastructuur en Milieu. De examens voor veiligheidsgerelateerde functies in het werk vanspooraannemers (vooral op buitendienst gesteld spoor) zijn op basis van branche afspraken belegd bij railAlert. Juridisch gaat het om verschillende certificeringen voor verschillende soortenfuncties.

2.  Ook inhoudelijk zijn er verschillen tussen de examens en de bepalingen: a. de inhoudelijke casussen verschillen; b. examinatoren van railAlert en VVRV zijn anders opgeleid en gecertificeerd;c. railAlert heeft een andere limiet op het aantal malen dat een kandidaat examen kan doen; bij VVRV is dat 2 keer, bij railAlert is dat 3 keer.

29 Hoe zit het met rijden op buitendienstgesteld spoor?

Na overleg met RailAlert, het College van Deskundigen en bestuur VVRV is in 2013 besloten om een strikte scheiding te gaan hanteren tussen de bevoegdheden en vakbekwaamheidseisen op buiten dienst gesteld spoor en op in dienst gesteld spoor:

1. Alles aangaande buiten dienst gesteld spoor is qua regelgeving, opleiding en certificering belegd bij RailAlert. De invulling van de vakbekwaamheidseisen hiervoor hoort bij RailAlert.

2. Alles aangaande in dienst gesteld spoor is qua regelgeving in de wet verankerd en qua examinering bij VVRV. De invulling van de vakbekwaamheidseisen hiervoor hoort bij VVRV.

Concreet betekent dit, dat uit de examenprogramma’s van machinist en rangeerder goederen alle elementen (vakbekwaamheidseisen en examenvragen) die te maken hebben met rijden of begeleiden op buiten dienst gesteld spoor zijn verwijderd. (Wel komen in genoemde VVRV examenprogramma wel een paar vragen wat je moet weten als je een buitendienstgesteld spoor nadert). En dat certificeren van deze elementen geheel onder verantwoordelijkheid van RailAlert komt.

30 Mag je het theorie-examen en het examen veiligheidscommunicatie na het praktijkexamen voor de betreffende veiligheidsfunctie doen?

Nee, het is de bedoeling dat een kandidaat eerst het theorie-examen en het examen veiligheidscommunicatie doet (en behaald) voordat hij of zij praktijkexamen doet. Dat is ook logisch want zonder die kennis en vaardigheden is het vrij lastig om het praktijkexamen te doen (en te behalen).